Wat leren we van EHEC en Maasstad ?

De medische microbiologie is de laatste tijd veel in het nieuws door achtereenvolgens EHEC in Duitsland en multiresistente Klebsiella in het Maasstad ziekenhuis. De parallel daarbij is opvallend, want hoe bijzonder deze EHEC en deze Klebsiella ook mogen zijn, zij zijn niet de feitelijke oorzaak van de langdurige media aandacht. Die aandacht heeft te maken met het duidelijke systeem falen dat we in beide gevallen zien. Een goed functionerende medische microbiologie en infectiepreventie is net zo vanzelfsprekend als water uit de kraan en elektriciteit, je merkt er pas iets van als het niet meer werkt. Het systeem is prachtig uit te leggen aan de hand van plaatjes van een CDC campagne uit 2002,:

Een patiënt wordt verdacht van een infectie, krijgt antibiotica, er ontstaat resistentie en een resistente bacterie is het resultaat.

De Key Prevention Strategies zijn:

1. VOORKOM INFECTIES. Dit is heel breed op te vatten en iedereen in het ziekenhuis is daar bewust of onbewust mee bezig, omdat in alle protocollen hieraan aandacht wordt besteed.
2. Bij verdenking van een infectie: EFFECTIEVE DIAGNOSTIEK. Immers, niet elke kuchje is een longontsteking en koorts wordt lang niet altijd veroorzaakt door een infectie.
3. Bij bewezen infectie: EFFECTIEVE THERAPIE. Dat wil zeggen op basis van de gevonden bacterie en zijn gevoeligheid en de eigenschappen van de patiënt en het soort infectie in aanmerking genomen, wordt het beste antibioticum geselecteerd.
4. OPTIMALISEER HET GEBRUIK VAN ANTIBIOTICA. Dat wil zeggen, gebruik zo min mogelijk antibiotica en zo gericht mogelijk, zodat bacteriën zo min mogelijk in contact komen met antibiotica. Het bijzondere van antibiotica is immers dat onoordeelkundig gebruik soms niet direct de behandelde patiënt treft, maar mogelijk vele andere patiënten daarna omdat deze niet of moeilijker te behandelen zijn.
5. VOORKOM VERSPREIDING van bacteriën van de ene patiënt naar de andere. In geval van resistente bacteriën worden daarvoor extra maatregelen getroffen.

De rol van de medische microbiologie en infectiepreventie is in dit geheel van groot belang. In een ziekenhuis moet een krachtige afdeling infectiepreventie zijn, die constant aandacht vraagt voor het voorkomen van infecties. En als er een patiënt is met een resistente bacterie, dan moet de infectiepreventie direct maatregelen instellen om verspreiding te voorkomen. Dat kan betekenen isolatie op zaal, maar het kan ook zijn dat een eigen kamer met een sluis noodzakelijk is. De medische microbiologie vraagt constant aandacht voor effectieve diagnostiek, zodat patiënten gericht behandeld kunnen worden ALS ze behandeld moeten worden. De methoden om resistentie op te sporen worden constant bijgesteld, omdat er steeds nieuwe vormen van resistentie optreden. Daarnaast heeft de medische microbiologie een belangrijke taak om het antibioticagebruik in het ziekenhuis te optimaliseren, door haar participatie in de antibioticumcommissie en door overzicht te houden over de resistentiepatronen van de gangbare verwekkers van infecties in het ziekenhuis. Dit overzicht vormt de basis van een rationeel locaal antibioticabeleid.

De communicatie tussen dokters aan het bed en artsen-microbioloog en tussen artsen-microbioloog en infectiepreventie medewerkers is uitermate belangrijk. Het antibioticabeleid moet zo snel mogelijk geoptimaliseerd worden en iedere vorm van resistentie moet zo snel mogelijk tot maatregelen leiden. Bij resistente bacteriën is de behandeling vaak ingewikkelder en moeten zo snel mogelijk maatregelen genomen worden om verspreiding van deze resistente bacteriën te voorkomen.

In Duitsland hebben we gezien wat er kan gebeuren als beleidsmakers geen oog hebben voor de nauwe samenhang tussen de medische microbiologie en infectiepreventie en haar tegenhangers in de openbare gezondheidszorg (in Nederland de afdeling infectieziekten van de GGD). De sleutelrol van de arts-microbioloog werd niet erkend. In een groot deel van Duitsland werd genoegen genomen met een uitslag van een medisch microbiologisch laboratorium, zonder te beseffen dat advisering op gebied van diagnostiek, behandeling en preventie van infecties vaak veel belangrijker zijn dan de feitelijke uitslag. In eigen land zien we dat waar medische microbiologie en infectiepreventie geen goed team vormen het gevaar bestaat dat noodzakelijke maatregelen niet of niet snel genoeg genomen worden, zodat meer patiënten besmet raken dan nodig was geweest.

Het zijn dure lessen om te leren. Laten we hopen dat iedereen er van leert, zodat we in de toekomst nog wel horen over resistentie en mogelijk over besmettingen van patiënt tot patiënt, maar dan in het kader van voorlichting en openheid. Volledig uitbannen kunnen we epidemieën, resistentie en kruisbesmettingen niet, maar door adequate organisatie en snel handelen kunnen we de kans erop zo klein mogelijk houden en de gevolgen zoveel mogelijk beperken.