Serologie

Om deze uitleg goed te begrijpen, raden we aan om eerst de Algemene principes van diagnostiek (link) door te lezen.

 

Wat houdt de test in?

Met een serologische test worden antistoffen tegen SARS-CoV-2 aangetoond in het bloed. Antistoffen worden in het algemeen binnen enkele dagen tot 2 weken na het moment van infectie aantoonbaar. Er zijn verschillende soorten antistoffen, de belangrijkste zijn IgM, IgG en IgA. Normaal gesproken wordt IgM als eerst gemaakt door het lichaam. IgG blijft het langst detecteerbaar. Er zijn veel verschillende antistoftesten beschikbaar, sommige kunnen de verschillende soorten antistoffen apart aantonen, andere testen de totale hoeveelheid SARS-CoV-2 antistoffen.

 

Hoe werkt het?

Er zijn verschillende soorten testen om te testen op antistoffen. De medisch microbiologische laboratoria (MML) maken over het algemeen gebruik van een bepaalde vorm van de zogenaamde ELISA techniek. Dit kan op geautomatiseerd of (semi-)handmatig. In het kort komt het erop neer dat de specifieke antistoffen tegen SARS-CoV-2 gelabeld worden met een kleurtje. Vervolgens wordt de intensiteit van de kleur gemeten, hoe sterker die is, hoe meer antistoffen er in het bloed zitten.
Hiernaast zijn er ook sneltesten beschikbaar. Deze testen werken als een zwangerschapstest. In het geval van SARS-CoV-2 antistoftesten, dient er wat bloed op de cassette te worden gedruppeld. Het bloed wordt in een stripje opgenomen, als er SARS-CoV-2 antistoffen aanwezig zijn, verschijnt er een streepje op de test. De sneltesten zijn sneller en makkelijker in gebruik dan de laboratoriumtesten.

 

Hoe betrouwbaar is de test?

Serologische testen in het algemeen zijn van wisselende kwaliteit. Dit komt omdat er vaak veel kruisreactiviteit met andere micro-organismen is, waardoor je valspositieve uitslagen krijgt. Daarnaast is de sensitiviteit uiteraard sterk afhankelijk van het moment waarop er voldoende antistoffen worden aangemaakt door het lichaam.
Er zijn veel verschillende antistoftesten tegen SARS-CoV-2 beschikbaar. Veel MML’s hebben een hoop van deze testen samen met het RIVM gevalideerd. Deze validaties zijn terug te vinden in dit rapport [link]. In dit rapport staat welke testen betrouwbaar genoeg zijn om gebruikt te kunnen worden en voor welk doel. Samengevat komt het erop neer dat de sensitiviteit van veel van de antistoftesten pas voldoende is vanaf 10-14 dagen na de eerste ziektedag. De specificiteit is over het algemeen vrij goed, sommige testen hebben te maken met kruisreactiviteit met andere coronavirussen. De antistof sneltesten zijn over de gehele linie minder betrouwbaar dan de laboratoriumtesten.

 

Waar kunnen SARS-CoV-2 antistoftesten voor gebruikt worden?

Kunnen de testen gebruikt worden om een actuele besmetting met SARS-CoV-2 aan te tonen?
Nee, gezien de lage sensitiviteit in de eerste twee weken na de eerste ziektedag is de test hier absoluut niet voor geschikt. Bovendien lijkt het erop dat de antistofproductie afhangt van de mate van ziek zijn, mensen met milde klachten hebben minder vaak aantoonbare antistoffen.

Kunnen de testen gebruikt worden om besmettelijkheid aan te tonen?
Nee, ook hier geldt dat de lage sensitiviteit in de eerste twee weken na eerste ziektedag ervoor zorgen dat de test niet bruikbaar is om besmettelijkheid aan te tonen. Het is mogelijk dat de besmettelijkheid juist afneemt als er antistoffen aantoonbaar worden, dit weten we nog niet helemaal zeker. Hier moet nog meer onderzoek naar gedaan worden.

Kunnen de testen gebruikt worden om een besmetting in het verleden aan te tonen?
Ja, de antistoftesten met voldoende specificiteit kunnen hiervoor gebruikt worden. Hiervoor dient de test met name IgG of totaal Ig aan te tonen. Let er wel op dat niet iedereen die besmet is geweest antistoffen aanmaakt, een negatieve test hoeft dus niet per se te betekenen dat de persoon nooit besmet is geweest. Bovendien zijn er aanwijzingen dat de hoeveelheid antistoffen in de loop van de tijd af kunnen nemen, waardoor de test dan negatief wordt.

Kunnen de testen gebruikt worden om COVID-19 aan te tonen?
Antistoftesten zouden eventueel gebruikt kunnen worden om de ziekte COVID-19 aan te tonen als het virus niet meer aantoonbaar is met bijvoorbeeld PCR. Hierbij dient rekening gehouden te worden met de tijd na eerste ziektedag en een eventuele SARS-CoV-2 infectie in het verleden. Het afzonderlijk bepalen van IgM kan hierbij helpen.

Kunnen de testen gebruikt worden om immuniteit mee te bepalen?
Dat hangt ervan af welke test gebruikt wordt. Bij de meeste antistoftesten weten we niet of de antistoffen die aangetoond worden ook daadwerkelijk beschermend zijn. Bij de meeste antistoftesten kun je er dus niet van uitgaan dat je beschermd bent tegen SARS-CoV-2 als je antistoffen hebt. Inmiddels worden antistoftesten ontwikkeld die zogenaamde neutraliserende antistoffen aantonen, dat zijn antistoffen die het virus kunnen inactiveren. Met deze testen kan de  immuniteit wel bepaald worden. We weten niet hoe lang mensen die immuun zijn ook immuun blijven. Het is daarom verstandig om je altijd aan de algemene basisregels te houden.